HISTORIA DBH 1

of 48 /48
HISTORIA DBH 1 7. UNITATEA: HISTORIAURREA

Embed Size (px)

description

HISTORIA DBH 1. 7. UNITATEA: HISTORIAURREA. LEHEN GIZAKIAK. Duela 5 milioi urte = Hominizazio-prozesua Aldaketa fisikoak Bipedoak (bi hanketan) Eskuak libre geratu Hankak eta oinak aldatu Pisua eta oreka eusteko Garezurraren edukiera handitu (burmuina garatu) Adimena handitu - PowerPoint PPT Presentation

Transcript of HISTORIA DBH 1

  • HISTORIADBH 17. UNITATEA:HISTORIAURREA

  • LEHEN GIZAKIAKDuela 5 milioi urte = Hominizazio-prozesuaAldaketa fisikoakBipedoak (bi hanketan)Eskuak libre geratuHankak eta oinak aldatuPisua eta oreka eustekoGarezurraren edukiera handitu (burmuina garatu)Adimena handituHizkuntza artikulatuaHominoideak:Tximinoen arbasoaHominidoen arbasoa

  • HOMINIDOAKEboluzioa ez zen lineala izanHainbat hominido-espezie bizi aldi bereanLehenak Rift haranean (Afrika)4 milioi urte

  • RIFT HARANA

  • GIZA EBOLUZIOA

  • HOMINIDOAKBEHE PALEOLITOANAUSTRALOPITHECUS AFARENSIS4-2 milioi urteAfrikako hegoaldeanBipedoa baina artikulazio kuadrupedoaMakilak eta harriak erabili25 kg 12 mDieta:HostoakFrutakTuberkuluakIntsektuak

  • HOMINIDOAKBEHE PALEOLITOANHOMO HABILIS1,9-1,6 milioi urteAfrikan (Afrika osoa kolonizatzen lehena)Tresnak fabrikatu40 kg 14 mGarezurra ponpatuaAurpegi motzaEbakortzak handiagoakHatzapar okerragoakDieta:SustraiakBaiakTuberkuluak

  • HOMINIDOAKBEHE PALEOLITOANHOMO ERECTUS1,8 milioi -300.000 urteAsiaTresnak fabrikatuEuropa, Asia eta Afrika kolonizatuSua eta hizkuntza ezagutuFamilietan bizi, kobazuloetan70 kg 15 mDieta:OkelakFrutak

  • HOMINIDOAKBEHE PALEOLITOANHOMO ANTECESSOR850.000 urteEuropaEz zuen ehizatzenBiltzaileaAnimali hilak janKanibalismoa praktikatzen zutenTresna litikoak erabili90 kg 17 mDieta (Orojalea)Okela gordinaFrutak

  • HOMINIDOAKERDI PALEOLITOANHOMO SAPIENS40.000-10.000 urteEuropaEhiztari onakLarruak erabiltzen zituzten estaltzekoHeriotzaren kontzientzia hartu zutenBeraien hilak lurperatzen zituztenDieta (orojalea):Ehiza handiaFrutakSalmoiak

  • HOMINIDOAKERDI PALEOLITOANHOMO SAPIENS SAPIENSAfrikaKontinente guztiak kolonizatuSedentario bilakatuAnimaliak domestikatuOrratzak, eskulturak, arpoiak, lanparak, besokoakerabiliDieta (orojalea):EhizaArrantzaBilketa

  • PALEOLITOAOrain dela 2.500.000-10.000 urteKlima oso gogorraNomadak zirenHaitzuloetan eta etxoletan biziEhiza eta lanabesetarako teknikak hobetuTaldeka antolatu = KlanakNaturako produktuez elikatu = harraparien ekonomiaElikaduraren oinarria = fruitu, baia, sustrai edo arrautzen bilketaOkela jaten hasiBatez ere sarraski eta ehizakiakArraina

  • TresnagintzaArkuak, geziak, lantza-jaurtigailuak, arpoiak, sareakErabilitako materialakHarriakAnimalien hezurrakLarruakAdarrakHiru aldiBehe PaleolitoaHomo habilisakHarria lantzen lehenaLandutako errekarriak eginHomo erectusakAlde biko tresnak egin

  • Erdi PaleolitoaNeanderthalekHarri puskak erabili tresna espezializatuagoak egitekoZura eta hezurrak landu (modu traketsean)Larruzko jantziak egiten hasiGoi PaleolitoaHomo sapiensakHarria lantzeko teknika hobetuMikrolitoak sortu: pieza txiki eta zorrotzakSutan gogortutako zurezko lantzak eta aiztoak landuArkuak eta lantza-jaurtigailuak sortuAmuak eta arpoiak sortuLarrua ontzeko teknikak hobetuSokak eta saskiak egiten zituzten

  • NEOLITOAOrain dela 10.000 urteIlgora Emankorra lurraldeanPalestina, Libano, Israel, Iran, IrakNekazaritza eta abeltzaintza sortu Ekialde HurbileanLandatzen eta animaliak etxekotzen hasiBiztanleria hazkunde handiaren ondoriozEkoizle ekonomiara pasatu

  • NEOLITOAREN HEDAPENANekazaritza eta abeltzaintzaModu autoktonoan garatuBeste hainbat lekutan ere garatuAsia ekialdean, Ibai Horiaren haranean (Txina) eta Indus ibaiaren haranean (India)Erdialdeko Amerikako goi-ordokian (Mexikon) eta Andeetan (Perun)Leku guztietan ez ziren aldi berean garatuK.a. 8000 urtean Ilgora Emankorreko lurrak NeolitoanGainontzekoak Paleolitoan oraindik

  • ABELTZAINAK ETA NEKAZARIAKGarai honetan sedentario bihurtuEtxola sendoak eraikiBizitzeko eta uzta gordetzekoAdar eta lokatzezko egituraHerrixkak ibai edo iturrietatik hurbil eraikiErraz defendatzeko lekuetan (muinoetan)Komunitate autarkikoak zituztenBizitzeko behar zutena ekoitziHerrixken arteko produktu-trukea garatuMeatzaritza

  • Berdintasunezko gizartea zutenKide guztien artean banatu zereginakNeolitoaren amaieran gizarte desberdintasunak agertuHarria leuntzen hasiMikrolitoak lantzeko teknika hobetuLanabes eraginkorragoak eginZeramika asmatuBuztina modelatu eta egosiEhunak erabili janztekoArtilea, lihoa, zuntz naturalakABELTZAINAK ETA NEKAZARIAK

  • ARTE ETA ERLIJIOA PALEOLITOAN ETA NEOLITOANZerikusia sinesmenekin eta erlijioko nahiz magiako errituekinErlijioaren jatorriaNaturako misterio asko ulertzeko ahaleginakUlertu ezin zuten guztia jainkozko izaki goren batez esplikatuBanakako nahiz taldekako hilobiak aurkituHeriotzaren ondoko bizitzan sinistuEhorzketak, errausketak, gorpuaren jarrera, garezurra gorputzetik bereiztea, hilobiko tretxuakNeolitoan lehen nekropoliak agertu

  • TRESNEN ARTEAApaingarriz edertutako objektu higigarriakGoi Paleolitoan agertu:Harrizko, hezurrezko, zurezko eta adarrezko objektu apainduakVenusakEmankortasunaren gurtzaHarrizko, bolizko zein buztinezko iruditxoakEmakume gorputzen irudiakHandi-handiak dituzte ugalketa atalakBularrak, aldakak eta sabelaNeolitoan oso ugariak

  • VENUSAK

  • LABAR-PINTURAKHaitzean egindako margolanakMagiari eta erlijioari loturikGoi Paleolitoan eta NeolitoanAire zabalean, haitzuloetan, harpeetanOkrea, ikatza, buztina, manganesoa, burdin oxidoaerabilizAnimaliak, gizakiak eta ikurrak margotuBisonteak, zaldiak, oreinak, arrainakEhiztariak, dantzariakEskuak, puntu-hurrenkerakHarrian grabatutako irudiak ere aurkitu dira

  • ESKUALDE FRANKO-KANTABRIARREANMargolan NaturalistakErrealitatea zehatz jaso nahiGoi PaleolitokoakHainbat kolore (Polikromia)Animalien irudiakGehienak haitzuloen barrualdeanAltamira (Kantabria)Lascaux (Perigord)Euskal Herrikoak

  • GOI PALEOLITOKOLABAR-PINTURAK

  • LEVANTE ALDEANMargolan eskematikoakErrealitatea era sinbolikoan jasoNeolitoaren hasieranKolore bakarrekoak (Monokromoak)Giza irudiak + animaliak agertzen diraGehienak aire zabalean edo harpeetanHuescatik eta Lleidatik AlmeriarainoValltoarta (Castell)Albarracn (Teruel)Ulldecona (Tarragona)Nerpio (Albacete)

  • NEOLITO AMAIERAKO LABAR-PINTURAK

  • MEGALITISMOAHarritzarrez egindako eraikinak400 kg baino gehiago batzukK.a. 5000tik K.a. 2000 (Brontze arora)Europako kostalde atlantikoan Neolitoko gizarte batzuetanHonetarako behar:ElkarlanaTrebetasun tekniko handiaHezurrezko palak, zurezko ziriak eta harrizko mailuak eta pikotxakEnborren gainean eraman

  • MEGALITO MOTAKZertarako?Erlijioari lotutaLurraldea mugarritzekoMotak:MenhirraHarrizko monolito handiaMenhir-errenkadaBata bestearen ondoan ilaran jarritako menhirrak

  • MEGALITO MOTAKHarrespilaBiribilean jarritako menhirrakSantutegiak direla uste

  • MEGALITO MOTAKBatzuk hilobiakTrikuharriaGanbera estalia, bata bestearen gainean jarritako harriezLurrezko nahiz harrizko tumulu batek estaldutako egitura

  • MEGALITO MOTAK: TUMULUAK

  • METAL AROAK.a. 6000an Ilgora EmankorreanZilarra eta kobrea landuK.a. 4000 arte metalgintza ez zen hedatu

  • METALGINTZAApaingarriak egiteko erabiliLandutako lehen metala = UrreaBeranduago = zilarra, beruna eta kobreaK.a. 4000an kobrea urtzeko teknikak eta moldeak sortuKobrea material bigunegiaK.a. 2000an kobrea eta eztainua nahasiBrontzea sortuK.a. 1000an burdina lantzen hasi

  • BIZIMODU BERRIAKNekazaritzako tekniken hobekuntzaAbeltzaintzaren hazkundeaSoberakinak edo janari-erreserbak pilatuOndoriz, merkataritza-trukea ugarituNabigazio-teknika berriak garatuGurpilaren aurkikuntzaZaldiaren erabileraLanaren espezializazioa agertuGizarte desberdintasunak ugaritu

  • HISTORIAURREAEUSKAL HERRIANBehe PaleolitoaEz dago giza aztarnarikBaina harri landuzko tresnak aurkituHominido talde txikiak zeudela usteAztarnategi gehienak ibaietatik edo itsasertzetik hurbilUrrunaga, Aitzabal et UrizaharraErdi PaleolitoaNeanderthala agertuHaitzuloetan biziBildutako produktuak eta ehizakiak janLezatxiki, Amalda (Gipuzkoan)Kurtzia, Axlor (Bizkaia)Murba (Araba)Ilbarri, Sutar, Basten (Lapurdi)

  • HISTORIAURREAEUSKAL HERRIANEhiztariak zirenArtista bikainakPintura ugari haitzuloetanAtxeta, Santimamie, Lumentza eta Bolinkoba (Bizkaia)Lezetxiki, Labeko Koba, Ekain eta Aitzbitarte (Gipuzkoa)Izturitze (Nafarroa Beherea)Abauntz eta Berroberria (Nafarroa Garaia)Etxeberri, Sinhikola (Zuberoa)

    Goi PaleolitoaHaitzulo gehienak kostaldetik hurbil + altitude txikianHomo sapiensak (Cro-magnon)

  • HISTORIAURREAEUSKAL HERRIANNeolitoaK.a. 5000 urte aldean hasi EH-anK.a. 3500an sedentarizazio lehen aztarnakArenatza, Santimamie, Kobaederra (Bizkaia)Marizulo (Gipuzkoa)La pea (Nafarroa)Fuente Hoz, Los Huesos (Araba)Harisoi/Otsozelai, Izturitza (Nafarroa Beherea)

  • HISTORIAURREAEUSKAL HERRIANMetal AroaMetal aroaren hasieranKobrea lantzen hasiK.a. 2000 alderaKobrea lantzen hasiK.a. 1000 alderaBurdina lantzen hasiLa Hoya (Araban)

  • HISTORIAURREAIBERIAR PENINTSULANLehen biztanleakOrain dela 2 milioi urteHomo antecessorAtapuerca (Burgos)Homo neanderthalensisForbes Quarry (Gibraltar)La Carihuela (Granada)Axlor (Bizkaia)Banyoles (Girona)Duela 40.000 urteHomo SapiensAztarnak Bikaiko golkoan eta Mediterraneo kostaldean

  • METAL AROA Kobre AroaK.a. 3000 urteKobre, urre, eta zilarrezko apaingarriak eta armakHerrixka gotorlekuetan biziLos Millaresko kultura (hego-ekialdean)Bontze AroaK.a. bigarren 2000anBrontzea landuKultura desberdinakEl Argar, Los MIllares, TalatoitakBurdin AroaK.a. VIII. MendeanErrauts-kutxen zelaien kulturaMoldeak egiten zituztenHilak erraustu (zeramikako ontzietan)